Współcześnie coraz więcej mówi się na temat zdrowia psychicznego. Zachowanie higieny i wprowadzenie dobrych praktyk w tej sferze jest równie ważne, co w przypadku pozostałych części naszego ciała. Te zmiany wynikają również z faktu rosnącej świadomości społecznej na temat tego, jakie mogą być zaburzenia osobowości objawy. Jakie zachowania powinny nas zaniepokoić? W jaki sposób właściwie dopasować metodę leczenia do konkretnych nieprawidłowości?
Diagnostyka zaburzeń osobowości – dlaczego jest tak trudna?
Wszelkie zaburzenia związane ze sferą psychiczną należą do szczególnie skomplikowanych. Wynika to przede wszystkim z tego, że są to zagadnienia bardzo złożone. Co więcej, niejednokrotnie bardzo trudno ustalić, co w ich przypadku jest normą, a co nią nie jest. Aby prawidłowo zdiagnozować, a następnie leczyć zaburzenia tego rodzaju, konieczna jest niezbędna wiedza, ale również szereg ustalonych kryteriów, które pozwalają precyzyjnie wskazać problem.
Jeśli chodzi o zaburzenie osobowości objawy, warto na wstępie uświadomić sobie, że jest to wielowymiarowe schorzenie o niezwykle skomplikowanym charakterze. W ramach tej choroby wyróżniamy kilka podtypów, które mogą się zarówno wzajemnie wykluczać, jak i zazębiać. Dlatego często osoba cierpiąca na to zaburzenie wykazuje objawy charakterystyczne wyłącznie dla jednego z nich albo dla kilku.
Aby jednak lepiej zrozumieć ten problem, dobrze jest uświadomić sobie, że poprzez zaburzenie rozumiemy szeroko pojęte trudności społeczne i emocjonalne, ale również zachowania obiektywnie uznane za odbiegające od normy. Oceniając sytuację, należy ponadto uwzględnić takie kryteria jak czas trwania zaburzeń, ich natężenie oraz sfery życia, w jakich się pojawiają.
W prawidłowej diagnostyce tego rodzaju schorzeń kluczową sprawą jest prawidłowe wskazanie, czy dane zachowanie faktycznie można uznać za zaburzenie. Ludzie różnią się przecież od siebie i nie każde postępowanie będzie wskazywało na chorobę. Aby ułatwić sobie zadanie, specjaliści podzielili zaburzenia na dziesięć różnych typów, a następnie scharakteryzowali je. Wprowadzono także dodatkowe założenie, które mówi, że o zaburzeniach mówimy wtedy, kiedy problematyczne zachowania bardzo mocno odbiegają od normy, utrudniając pacjentowi codzienne, prawidłowe funkcjonowanie w społeczeństwie. Co więcej, powielanie tych praktyk uznanych za patologiczne musi być rozciągnięte w czasie. Nie dotyczy to jednorazowych sytuacji.
Zaburzenia osobowości objawy – jak je rozpoznać?
Choć każdy z rodzajów zaburzeń charakteryzuje się oddzielnie, jako bodziec do dalszych analiz można wskazać ogólne zachowania pacjenta. Należy do nich przede wszystkim powtarzalność zachowań. Kiedy problematyczna sytuacja staje się dla danej osoby normą działania, może to być sygnałem do przeprowadzenia dalszej diagnostyki.
Kolejnym ważnym i niepokojącym sygnałem jest duże natężenie zachowań, które obiektywnie uznawane są na nieakceptowalne społecznie (na przykład skłonność do przemocy lub agresja). Co więcej, znamienne jest wówczas także to, że pacjent nie w pełni i nie zawsze dostrzega problem, ponieważ cechą charakterystyczną zaburzeń osobowości jest nasilone skupienie wyłącznie na sobie. Warto przy tym wiedzieć, że większość patologicznych nieprawidłowości pojawia się w okresie dziecięcym i młodzieńczym i utrzymuje się w dorosłości.
Do ogólnych objawów zaburzeń należy również to, że jeśli pacjent, tylko do pewnego stopnia, ale jednak, potrafi sam określić, że dzieje się z nim coś niepokojącego, może to być oznaką choroby. Dostrzega on bowiem własne trudności w tworzeniu i pielęgnowaniu relacji międzyludzkich, zarówno na gruncie prywatnym, jak i zawodowym. Zauważalnie pogarsza się także jakość jego życia. Choremu mogą towarzyszyć nawracające lęki, a nawet stany depresyjne. Specjalista, który podejmuje się zadania dokładnego zdiagnozowania nieprawidłowości, w oparciu o te ogólne symptomy, następnie rozpoczyna proces określenia, z którym z typów zaburzeń ma on do czynienia.
Rodzaje zaburzeń osobowości i ich objawy
Psycholodzy i psychoterapeuci muszą zdobyć wszechstronne wykształcenie, aby prawidłowo określać, a następnie leczyć zaburzenia natury psychicznej. Problemy z osobowością to jedno ze schorzeń, które coraz częściej dotyka ludzi na całym świecie. Warto przy tym mieć świadomość, że różne szkoły psychologii przyjmują nieco inne rozróżnienie symptomów uznawanych za chorobowe. Ostatecznie ich celem jest zawsze prawidłowe określenie problemu, a następnie opracowanie metody leczenia.
Zaburzenia osobowości objawy „dziwaczne”
Jedną z podejmowanych metod badawczych jest podział patologicznych zachowań na trzy grupy. Pierwsza z nich obejmuje praktyki, które można ogólnie określić jako “dziwaczne”. O zaburzeniu mówimy więc wtedy, kiedy dana osoba ma problemy z tworzeniem i podtrzymaniem więzi międzyludzkich. Jednocześnie wykazuje ona zachowania, które można uznać za wyróżniające się, często w negatywnym sensie. Do tej grupy pasują najbardziej zaburzenia schizoidalne oraz paranoiczne.
Zaburzenia osobowości objawy społeczne
Z kolei druga grupa to zespół zachowań, które wiążą się najsilniej z problemami związanymi z relacjami społecznymi. Chory zwykle bardzo cierpi z powodu nasilających się lęków oraz intensywnych stanów emocjonalnych. Znaczącym objawem jest również utrzymujące się uczucie stresu. W tej kategorii zaburzeń znajdują się typy: borderline, antyspołeczny, a także narcystyczny i histrioniczny.
Zaburzenia osobowości objawy wycofania
Trzecia kategorią jest najbardziej ekstremalna, jeśli chodzi o trudności w zawieraniu znajomości, a także w utrzymaniu kontaktów społecznych. Osoby wykazujące tego rodzaju objawy są na ogół wycofane i chorobliwie nieśmiałe. Większość zwyczajnych sytuacji wiąże się dla nich z odczuwaniem ogromnego stresu. Postawy te są charakterystyczne dla zaburzeń zależnych i lękliwych, jak również anankastycznych.
Warto przy tym mieć świadomość, że bez względu na to, które z zaburzeń wskaże specjalista jako wiodące, każdy proces diagnozy opiera się na rzetelnym i pogłębionym wywiadzie z pacjentem. Analizie podlegają wszystkie aspekty życia chorego, aby w najlepszy możliwy sposób wskazać źródło problem, jego charakterystykę oraz sposób usunięcia go.
Diagnostyka a rodzaje zaburzeń
Nieco innym podejściem będzie z pewnością dokładny podział na typy zaburzeń i przyporządkowanie im określonych cech charakterystycznych.
Przy takim rozróżnieniu typ paranoidalny objawia się nadmierną nadinterpretacją zachowań innych, ale także podejrzliwością i nieufnością. Schizoidalne zaburzenie wyróżnia się dużym wycofaniem z życia społecznego i brakiem aktywności na tym tle. Typ schizotypowy to dziwaczne zachowania, które wymykają się ogólnie przyjętym normom. Z kolei rodzaj antyspołeczny to zauważalna pogarda dla przyjętych zasad, a także skłonność do nadużyć.
W przypadku zaburzeń typu borderline mamy do czynienia przede wszystkim z impulsywnością i wahaniami nastrojów. Rodzaj histrioniczny to najczęściej bardzo silna potrzeba przebywania pacjenta w centrum zainteresowania oraz silne, często przesadzone, zachowania. Z kolei w przypadku typu narcystycznego osoba zaburzona ma trudności w dostrzeżeniu potrzeb i uczuć innych. Brak jej zdolności współodczuwania. Typ unikający wyróżnia się poczuciem nieprzystawalności do otoczenia. Są to osoby szczególnie wrażliwe na krytykę.
W przypadku jednego z ostatnich typów, to jest zaburzenia zależnego, mamy do czynienia z wyraźnym brakiem poczucia własnej wartości. Osoba ta jest zwykle podległa i boi się odrzucenia. Typ obsesyjno-kompulsywny ma skłonność do autorytarnych postaw i nadmiernego perfekcjonizmu.
W jaki sposób diagnozuje się zaburzenia osobowości?
Prawidłowe wskazanie, że dana osoba cierpi na zaburzenia osobowości nie jest wcale łatwym zadaniem. Przede wszystkim trudnością samą w sobie jest odpowiedź na pytanie, czy dana postawa jest już zaburzeniem. Należy przy tym pamiętać, że diagnozować możemy wyłącznie osoby dorosłe, które ukończyły 18. rok życia. W przypadku młodszych można jedynie mówić o zaburzeniach wieku dziecięcego.
Kolejnym problemem w prawidłowym określeniu rodzaju zaburzeń jest to, że czasami objawy mogą się zazębiać, zakłócając obraz i utrudniając wskazanie na konkretny typ zaburzeń. Co więcej, czasem okazuje się, że zauważone symptomy w rzeczywistości są objawem innego schorzenia natury psychicznej, który współistnieje razem z innymi znakami. Niektóre nieprawidłowości, w ekstremalnych przypadkach, mogą wskazywać nawet na uszkodzenia mózgu.
Przed przystąpieniem do pogłębionej diagnostyki należy wybrać odpowiedniego specjalistę. Powinna to być osoba doświadczona, z niezbędną wiedzą, ale również cechująca się dojrzałością. Ten zestaw elementów pozwala na prawidłową i rzetelną analizę stanu pacjenta. W następnej kolejności wybrany specjalista przeprowadza szczegółowy wywiad z pacjentem oraz z jego bliskimi.
Wykonuje się także szereg testów psychologicznych, które umożliwiają wskazanie konkretnego podtypu zaburzeń. W razie wątpliwości często zleca się dodatkowe badania, które mają na celu wykluczenie poważnych zmian, na przykład uszkodzeń w mózgu. Zdarza się bowiem czasem, że to one stanowią źródło nieprawidłowości i zaburzeń.
Leczenie zaburzeń osobowości
W pierwszej kolejności należy uświadomić sobie, że zaburzenia osobowości nie należą do chorób psychicznych i nie ma na nie jednoznacznego lekarstwa. Czasem możliwe jest wsparcie farmakologiczne, ale wówczas usuwa się za jego pomocą objawy towarzyszące zaburzeniom. Mowa na przykład o nawracającej depresji czy stanach lękowych. Co więcej, przyjmuje się, że najlepsze efekty można osiągnąć wtedy, kiedy dopasowane leczenie wdraża się jak najszybciej. Jest to jednak dość problematyczne, ponieważ osoby cierpiące na tego rodzaju nieprawidłowości często nie zdają sobie z nich sprawy i traktują je jako coś normalnego.
Warto mieć świadomość, że prawidłowo dobrana terapia opiera się na wskazaniu i dokładnym opisaniu problemu, znalezieniu jego źródła, a następnie podjęciu środków naprawczych. Pacjent poznaje swoje schorzenie, a w kolejnym kroku pracuje nad zmianą sposobu myślenia i zachowania. Natężenie i częstotliwość terapii dopasowuje się każdorazowo indywidualnie. Zależy to w dużej mierze od stopnia i nasilenia zaburzeń. Psycholog decyduje również o tym, jaką formę terapii (indywidualną czy grupową) dopasować.
W naszej Szkole Psychologii przygotowujemy przyszłych terapeutów do pracy z pacjentami. Otrzymują oni wszechstronne wykształcenie z zakresu teorii oraz nowoczesnych metod radzenia sobie z różnego rodzaju zaburzeniami natury psychicznej. Posiadamy wykwalifikowaną kadrę specjalistów oraz doskonałe zaplecze techniczne. Możemy poszczycić się także licznymi certyfikatami oraz pozytywną opinią Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Już dziś zachęcamy do zapoznania się z naszą aktualną ofertą zajęć.
