Mimo, że wiedza medyczna z zakresu psychologii i psychiatrii jest współcześnie bardzo duża, wciąż rozpoznaje się nowe choroby i schorzenia. Dzięki rosnącemu doświadczeniu można także lepiej diagnozować pacjentów pod kątem już obecnych w świecie medycznym zaburzeń. Jednym z nich jest z pewnością ADHD, znane i doskonale opisane już wiele lat temu. Co to jest ADHD i w jaki sposób rozpoznać objawy tej choroby?
Co to jest zaburzenie ADHD?
Pełna nazwa popularnego określenia ADHD, stosowanego także w znaczeniu potocznym, brzmi — zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (z angielskiego: attention deficit hyperactivity disorder). To znane od dawna schorzenie objawia się już u małych, nawet kilkuletnich dzieci. Jego głównymi przejawami są przede wszystkim nadmierna ruchliwość, wysoki poziom impulsywności oraz trudności w uzyskaniu koncentracji i uwagi. W jaki sposób diagnozuje się to schorzenie?
Jakie są objawy ADHD?
Współczesna wiedza na temat ADHD jest naprawdę rozległa. Dzięki temu możemy skutecznie diagnozować, a następnie także leczyć pacjentów z tego rodzaju zaburzeniami.
Opracowano szereg wytycznych, które pomagają ustalić występowanie tych zaburzeń u danej osoby. Należy jednak pamiętać, że muszą one wystąpić w określonych warunkach. Pierwsze sygnały muszą pojawić się przed siódmym rokiem życia. Aby mówić o wstępnych diagnozach ADHD, objawy muszą trwać przez minimum sześć miesięcy. Co więcej, muszą być one na tyle uciążliwe, że zaburzają codzienne funkcjonowanie dziecka oraz jego rodziny. Ważne jest także to, że specyficzne zachowania muszą występować w dwóch różnych środowiskach (na przykład w domu i w grupie rówieśniczej w przedszkolu). Jeśli te warunki zostaną spełnione, można przejść do analizy poszczególnych aspektów specyfiki ADHD i testu.
Rozpoznanie nadpobudliwości bada się na trzech płaszczyznach: nadmiernej ruchliwości, braku koncentracji oraz wysokiej impulsywności.
Jak określić, czy pacjent wykazuje nadmierną ruchliwość?
W psychologii i psychiatrii za niepokojąco wysoką ruchliwość uznaje się wszystkie te sytuacje, kiedy pacjent nie potrafi zatrzymać się w jednym miejscu. Dotyczy to szczególnie tych momentów, kiedy dziecko nie umie zachować się adekwatnie do sytuacji (na przykład zachować spokój i milczenie podczas spektaklu w teatrze). Przesłanką do rozpoznania ADHD jest wykazanie, że dana osoba jest cały czas w ruchu i nie potrafi się zatrzymać, nawet wówczas kiedy odpoczywa lub wymagają tego okoliczności.
Jak przejawiają się zaburzenia koncentracji i uwagi?
Czasowe kłopoty związane z brakiem koncentracji dotykają większości z nas. Należy jednak zwrócić uwagę, że w przypadku diagnostyki ADHD muszą one występować w sposób trwały. Należą do nich takie objawy jak brak uwagi na powierzonym zadaniu (na przykład podczas zajęć w szkole). Sygnałem może być również popełnianie błędów wynikających z braku skupienia w czasie przekazywania informacji na temat ćwiczenia.
Osoba, u której rozpoznaje się ADHD, nie potrafi na dłużej skupić swojej uwagi na danej sprawie. Łatwo się rozprasza i unika zajęć, które wymagają dłuższej pracy umysłowej. Do niepokojących objawów należy także systematyczne gubienie rzeczy, zapominanie o codziennych obowiązkach czy brak umiejętności planowania i realizacji zadań krok po kroku.
Po czym poznać nadmierną impulsywność?
Osoby nadmiernie impulsywne mają pewne problemy z odnalezieniem się i pracą w grupie. Objawy dotyczą więc w dużej mierze życia społecznego. Za zachowania wskazujące na ADHD uważa się brak umiejętności czekania na swoją kolej i “wcinanie się” w wypowiedzi innych osób. Za niepokojące uważa się także nadmierną gadatliwość, a nawet brak wyczucia, kiedy można się odezwać.
Jakie są przyczyny wystąpienia ADHD — objawy?
Przyjmuje się, że na ADHD objawy cierpi nawet 8% społeczeństwa. Zwykle dotyka ono dzieci między 6. a 9. rokiem życia. Podłoże wystąpienia ADHD u dziecka może być dwojakie. W niektórych przypadkach jest ono dziedziczne i wynika przede wszystkim z zaburzeń w ośrodkowym układzie nerwowym. Zdarza się przy tym często, że poszczególne części mózgu rozwijają się wówczas nierównomiernie. Z kolei niedziedziczne przyczyny mogą wynikać z kilku kwestii. Najnowsze badania pokazują, że na ADHD objawy mogą cierpieć osoby, które przeżyły obciążenia okołoporodowe. Przykładem jest niedotlenienie czy niska waga urodzeniowa. Problemy w przyszłości mogą pojawić się również wtedy, gdy dochodzi do zaniedbań środowiskowych, takich jak brak troski rodziców o potrzeby dziecka. Przyczyną może być jednocześnie zła dieta (wysoko przetworzona lub obciążona węglowodanami prostymi, barwnikami i konserwantami).
W jaki sposób diagnozuje się ADHD u dziecka?
Aby prawidłowo określić, czy pacjent cierpi na objawy ADHD, konieczna jest wiedza oraz doświadczenie specjalistów, ale także współpraca zarówno psychologa, jak i psychiatry. W niektórych przypadkach wymagana jest również ocena lekarza pediatry.
Analiza opiera się przede wszystkim na wywiadzie środowiskowym oraz na szczegółowych rozmowach z rodzicami lub opiekunami, a także z osobami z najbliższego otoczenia, na przykład z nauczycielami dziecka. Kluczowe jest tu ustalenie, jak zachowuje się pacjent w różnych sytuacjach życiowych. Analizuje się przy tym jego reakcje, emocje oraz podejmowane decyzje. Uzyskanie tych informacji pozwala wykluczyć jednocześnie inne zaburzenia, które mogą przypominać objawy ADHD. Bardzo ważną rolę gra w całym procesie wiedza oraz doświadczenie psychoterapeuty. Będzie on potrafił skutecznie określić, czy w danym przypadku można mówić o wystąpieniu tego schorzenia.
Metody leczenia ADHD
Zaproponowanie odpowiedniej terapii w przypadku stwierdzenia ADHD u dziecka zależy od kilku czynników. Ważny jest tu wiek pacjenta, stopień nasilenia objawów oraz ewentualne schorzenia współistniejące. Dwie podstawowe metody leczenia to psychoedukacja oraz interwencje behawioralne.
Psychoedukacja opiera się w dużej mierze na współpracy rodziców pacjenta oraz osób blisko z nim związanych, na przykład dziadków czy nauczycieli. Otrzymują oni od psychoterapeuty szczegółowe informacje na temat zaobserwowanych objawów oraz szczegółowe metody, w jaki sposób radzić sobie z tymi zaburzeniami.
Interwencje behawioralne z kolei stanowią wsparcie “na bieżąco”, czyli uczą rodziców i opiekunów, jak ci mają sobie radzić w konkretnych sytuacjach. Zdobywają oni wiedzę na tak zwanych treningach rodzicielskich i warsztatach. Dzięki temu można w odpowiedni sposób reagować i wspomagać dziecko w codziennych sytuacjach. Dodatkowym wsparciem mogą okazać się również terapia indywidualna lub trening umiejętności społecznych.
Diagnostyka ADHD — wiedza i doświadczenie kluczem do sukcesu
Prawidłowe rozpoznanie ADHD u pacjenta jest dość skomplikowane, ponieważ wiele charakterystycznych objawów można mylnie zakwalifikować. Bywa, że niepokojące sygnały są w rzeczywistości przejawami innej choroby. Bardzo często nadpobudliwość wynika także z problemów środowiskowych lub zaburzeń innej natury. Dlatego tak ważna jest z jednej strony ścisła współpraca pomiędzy terapeutą a opiekunami, ale również specjalistyczna wiedza i doświadczenie. W naszej szkole prowadzimy kursy z zakresu psychologii i psychoterapii. Oferujemy wykwalifikowaną kadrę oraz doskonałe zaplecze dydaktyczne. Aby dowiedzieć się więcej, zapraszamy do kontaktu.
