W dzisiejszych czasach jesteśmy nieustannie narażeni na różnego rodzaju zagrożenia współczesności. Zbyt szybkie tempo życia, stres i narzucane nam, niejednokrotnie zbyt duże, zobowiązania czy oczekiwania społeczne to tylko niektóre elementy, które mogą wywołać stany lękowe. W skrajnych przypadkach mogą doprowadzić do jeszcze poważniejszych schorzeń. Co więcej, biorąc pod uwagę fakt, że wiele osób funkcjonuje w stanie permanentnego przemęczenia i nerwowości, nasza konstrukcja psychiczna może być poważnie naruszona. To z kolei przekłada się na naszą zwiększoną podatność na sięganie po używki, a nawet na uzależnienia. Słabsza forma to także ryzyko wystąpienia takich chorób jak fobia czy depresja. Jakie mogą być jej konkretne przyczyny i w jaki sposób możemy sobie z nimi poradzić?
Fobie i stany lękowe – czy mamy do czynienia z nową epidemią?
Każda epoka w dziejach świata rządzi się swoimi prawami. Z perspektywy czasu często krytykujemy dany okres, uznając go za gorszy niż inne. Sceptycy wskazują jednak, że jest to stała tendencja, funkcjonująca na takiej samej zasadzie, jak wtedy, gdy starsi z rezygnacją wzdychają: “ach, ta dzisiejsza młodzież…”. Oznaczałoby to, że jako społeczeństwo bardzo często szukamy wad w tym, co nas bezpośrednio nie dotyczy i z czym jesteśmy mniej, a niekiedy wcale, niezwiązani. Czy więc faktycznie tak jest, że nasze czasy są trudniejsze niż inne?
Patrząc na współczesny świat, trudno zaprzeczyć, że zmienia się on niezwykle dynamicznie. Przyczyniają się do tego między innymi rozwój technologii, narzucone szybkie tempo i oczekiwania społeczne. Temat ten jest bardzo szeroki i z pewnością nie jest możliwe, aby wskazać zwięzły i jednolity obraz sytuacji, wraz z jego wszystkimi przyczynami i możliwymi skutkami.
Fobia w XXI wieku
Nie da się jednak ukryć, że wielu z nas ma kłopoty z odnalezieniem się w nowoczesnej rzeczywistości. Może to generować różnego rodzaju schorzenia i dolegliwości, także te natury psychicznej. Jest to niezwykle złożona kwestia. Każdy z nas jest inny i inaczej radzi sobie z problemami i z własnymi emocjami. Często jednak zdarza się, że kłopoty dnia codziennego naruszają i osłabiają naszą kondycję psychiczną, co z kolei może sprawić, że będziemy bardziej podatni na różnego rodzaju zaburzenia w tej materii. Co więcej, naruszona konstrukcja psychofizyczna może doprowadzić do tego, że traumatyczne czy przykre zdarzenie wpłynie na nas bardziej niż w przypadku osób o bardziej stabilnej formie.
Tego rodzaju trudności mogą nas dotykać i warto bardzo dokładnie poznać możliwe zagrożenia, ich skutki, a także sposoby ich leczenia. Dobrze również poszukać dodatkowego wsparcia psychoterapeutycznego – nowoczesnych specjalistów, którzy nieustannie kształcą się w szkole takiej jak nasza, aby nieść pomoc swoim pacjentom.
Czym jest fobia i w jaki sposób ją rozpoznać?
Wśród wielu chorób natury psychicznej jedną z najczęściej spotykanych i dotykających coraz większą liczbę osób jest fobia. Warto jednak mieć świadomość, że jest to bardzo rozległy termin, który obejmuje wiele odmian, z których każda ma inną charakterystykę, co z kolei narzuca inne metody leczenia. Według medycznej definicji fobia określa zespół zaburzeń o charakterze lękowym. Lęk ten może mieć różne źródło i może być związany zarówno z jakimś zjawiskiem, osobą albo przedmiotem. Co ważne i charakterystyczne dla tego schorzenia, strach, który czujemy, jest niewspółmierny i często również irracjonalny w porównaniu z faktycznym zagrożeniem.
Warto wiedzieć, że współcześnie na różnego rodzaju fobie cierpi nawet 20 procent populacji. Obserwuje się je niemal w każdym zakątku globu. Mogą na nią cierpieć zarówno kobiety, jak i mężczyźni, a coraz częściej nawet dzieci. Co więcej, liczba ta stale rośnie, co wynika między innymi z tego, że fobie mogą mieć bardzo złożony charakter i niejednokrotnie bardzo trudno wskazać ich faktyczne źródło. Dotyczy to w równym stopniu fobii o charakterze społecznym, które występują szczególnie często, a dodatkowo bardzo trudno się je leczy. Problematyczne jest również to, że w przypadku tego rodzaju schorzeń nie sposób wyeliminować podłoża strachu. Niejednokrotnie stanowi ono naszą codzienność.
Fobia – czego się boimy?
Praca z pacjentami cierpiącymi na różnego rodzaju fobie należy do szczególnie wymagających. W pierwszej kolejności należy wskazać, z jakimi konkretnie objawami i problemami mamy do czynienia. Następnie specjalista powinien opracować właściwą metodę leczenia. W przypadku fobii może to być trudniejsze, ponieważ nie zawsze możliwe jest wyeliminowanie źródła strachu. Z kolei opracowanie innego sposobu terapii wymaga od psychologa ogromnej wiedzy i doświadczenia. Dlatego w naszej Szkole Psychoterapii kształcimy najlepszych praktyków tej dziedziny.
Po czym poznać, że mamy do czynienia właśnie z fobią? W rzeczywistości ustalenie, że jest to dokładnie to schorzenie, nie jest łatwym zadaniem. Wynika to z faktu, że irracjonalność i złożoność tej dolegliwości sprawiają, że spójna diagnoza często wymaga bardzo pogłębionej analizy. Wśród najbardziej popularnych przyczyn, z powodu których dotykają nas różnego rodzaju fobie, znajdziemy przede wszystkim zaburzenia w pracy mózgu, na przykład sfer związanych ze strachem i lękiem.
Specjaliści wskazują również, że stany lękowe występują z przyczyn genetycznych. Szacuje się, że dzieci cierpią w związku z własnymi fobiami, ponieważ podobne problemy mieli ich rodzice. Co więcej, późniejsze dolegliwości obserwuje się u najmłodszych, u których wystąpiły jakieś zaburzenia w procesie uczenia się. Jeśli w dzieciństwie dojdzie do jakiegoś traumatycznego zdarzenia, może ono przełożyć się na wywoływanie stanów lękowych w późniejszym życiu. Mózg w sposób automatyczny bowiem przypisuje danemu zjawisku, przedmiotowi czy osobie złe skojarzenia.
Fobia – ogólna charakterystyka
Mimo wciąż poszerzanej wiedzy na temat chorób i dolegliwości psychicznych, wciąż pojawiają się takie, które szczególnie trudno okiełznać. Fobia zdecydowanie zalicza się do tej grupy, ponieważ wymaga ona rzetelnej analizy potencjalnych źródeł problemów, a następnie opracowania indywidualnie skomponowanej terapii. Warto przy tej okazji wiedzieć, że schorzenie to ma do siebie to, że nasila się ono w chwili pojawienia się problematycznego bodźca czy okoliczności. Ma więc charakter kierunkowy. Najmocniejsze uczucie strachu znika na ogół wtedy, kiedy znika źródło dolegliwości. Ważnym wyróżnikiem tej choroby jest jednak to, że fobia jest bardzo konkretna. Chory może bez większego problemu stwierdzić, co wywołuje u niego takie emocje.
Zupełnie inaczej jest w przypadku lęku, który określa się jako bardziej rozmyty i trudniejszy do zdefiniowania. Co więcej, strach wynikający z fobii charakteryzuje się zwiększonym nasileniem, uporczywością i brakiem możliwości adaptacji. Często można go także nazwać irracjonalnym, ponieważ niejednokrotnie nie ma on umocowania w obiektywnej rzeczywistości (większość z nas nie ma na przykład problemów z wyjściem na zatłoczoną ulicę czy do lasu).
Fobia czy nie fobia?
W jaki sposób ustalić, że dana osoba cierpi na fobię? Aby prawidłowo zdiagnozować konkretnego pacjenta, należy przede wszystkim przeprowadzić szeroko zakrojoną analizę jego zachowań i towarzyszących mu uczuć i emocji. Oczywiście na podstawowym etapie można dość łatwo stwierdzić, że ktoś cierpi z powodu fobii. Jego reakcje zmieniają się bowiem natychmiast po wystąpieniu problematycznego bodźca. Automatycznie zmienia się więc zachowanie pacjenta. Zaczyna on od razu odczuwać strach, który ustępuje, kiedy znika element będący źródłem stresu. Na ogół bardzo łatwo zorientować się, że jest to właśnie reakcja na fobię. Większym wyzwaniem będzie jednak ustalenie, dlaczego właśnie dany element wywołuje tak silną i skrajną odpowiedź organizmu.
To, po czym jeszcze poznajemy, że dana osoba cierpi na tę dolegliwość, to zauważalne próby, aby uniknąć wystąpienia bodźca. Często odbywa się to kosztem komfortu czy szeroko pojmowanego dobrostanu pacjenta. Co więcej, dane zachowanie i strach wywołany elementem drażniącym zwykle są pozbawione racjonalności. Obiektywnie można więc uznać, że nie tworzą one realnego zagrożenia. To co jednak jest w tym najtrudniejsze, to określenie, skąd biorą się fobie chorego oraz jak sobie z nimi skutecznie poradzić. Terapię najczęściej opracowuje się w oparciu o indywidualne uwarunkowania i potrzeby pacjenta. Dzięki temu szansa na całkowite ustanie objawów zdecydowanie się zwiększa. Oznacza to pełny powrót do zdrowia i przywrócenie wewnętrznej harmonii.
Objawy psychofizyczne fobii
W większości przypadków dość łatwo możemy poznać, że bliska nam osoba doświadcza ataku fobii. Jakie jednak konkretnie objawy się z tym wiążą? Warto wiedzieć, że wyróżniamy zarówno oznaki fizyczne, jak i psychiczne.
Dolegliwości natury psychicznej wskazują niezbicie na ścisłe połączenie ciała i ducha. Dlatego objawom schorzeń mentalnych towarzyszą także czysto fizyczne sygnały. Jest to swego rodzaju siła obronna organizmu, który tym sposobem chce pokazać nam, że dzieje się z nami coś niepokojącego.
Fobia objawy fizyczne
W przypadku fobii do najczęstszych objawów fizycznych należą problemy z oddychaniem, nierówny rytm serca, a nawet nudności czy wymioty. Osoby cierpiące na tego rodzaju dolegliwości skarżą się ponadto na kłopoty ze strony układu trawiennego, a także na napięcia mięśniowe. Bardzo często wiąże się to jednocześnie z nierealnymi wrażeniami zmysłowymi, na przykład mroczkami przebiegającymi przed oczami czy z szumem w uszach. Warto mieć przy tym świadomość, że na ogół wszystkie objawy, charakterystyczne dla danej osoby, nasilają się z chwilą wystąpienia bodźca. W większości znikają, kiedy on ustępuje. Co więcej, wraz z usunięciem niepokojących dolegliwości chory może odczuwać zmęczenie, a nawet wzmożoną senność.
Fobia objawy psychiczne
Do objawów fizycznych dochodzą oczywiście oznaki psychiczne. Są one szczególnie kłopotliwe, ponieważ mogą pojawiać się zarówno w chwili wystąpienia bodźca, ale także w czasie pozornego spokoju. Osoby cierpiące na różnego rodzaju fobie mogą bowiem odczuwać permanentny lęk, zaburzenia snu czy stan napięcia, związany z obawą przed pojawieniem się czynnika stresującego. Specjaliści wskazują również, że chorzy mają tendencję do myślenia katastroficznego czy zwiększoną drażliwość. Mają ponadto trudności z koncentracją i skupieniem uwagi. W chwili pojawienia się bodźca wywołującego fobię chory może wpaść w panikę, a uczucie lęku jeszcze bardziej się nasila. Rozmowy z pacjentami pokazują jednak, że konkretne objawy mogą różnić się od siebie w zależności od tego, z jaką fobią mamy do czynienia. Wiele zależy także od danej osoby. W toku terapii ustala się, jakie sygnały można przypisać fobii i w jakich konkretnie sytuacjach one występują.
Główne rodzaje fobii – charakterystyka
Dzięki badaniom z tej dziedziny możemy dość dokładnie określić, na jakie fobie mogą cierpieć ludzie. Dzieli się je przede wszystkim ze względu na ich źródło. Można je pogrupować na kategorie: fobie specyficzne, społeczne, a także agorafobię, która często związana jest z występowaniem panicznego lęku. Wyróżnia się także bliżej niesprecyzowane fobie, które podlegają szczegółowej analizie, o ile występują przez dłuższy okres, ale nie spełniają wszystkich kryteriów tego schorzenia. Poszczególne grupy lęków można jeszcze bardziej uszczegółowić, aby móc opracować precyzyjną i skuteczną metodę leczenia.
Najbardziej szeroką kategorią są fobie specyficzne. Dotyczą one w dużej mierze konkretnych zjawisk, sytuacji oraz przedmiotów. Wśród nich znajdziemy między innymi fobie związane ze zwierzętami, na przykład arachnofobię (lęk przed pająkami) czy kynofobię (lęk przed psami). Fobie specyficzne to również lęki środowiskowe, między innymi obawa przed wysokością (akrofobia) lub lęk przed ciemnością (nyktofobia). W tej grupie znajdziemy ponadto obawę przed widokiem krwi czy przed śmiercią (tanatofobia). Przynależą do niej także fobie sytuacyjne, takie jak przebywanie w zamkniętej przestrzeni (klaustrofobia).
Fobia – diagnoza i jak ją rozpoznać?
W procesie diagnozowania i opracowywania odpowiedniej metody terapii bardzo istotne jest wskazanie momentu, kiedy pojawiły się konkretne objawy lub zauważalnie się nasiliły. Warto jednak wiedzieć, że poszczególne kategorie fobii mogą pojawiać się w różnych okresach. W przypadku lęków sytuacyjnych, strachu przed zwierzętami czy wizytą u lekarza najczęstszym momentem wystąpienia jest dzieciństwo lub przedział między 20. a 30. rokiem życia. W pozostałych przypadkach nie ma ścisłych norm czasowych. Oznacza to w praktyce, że mogą one pojawiać się w różnych momentach życia. Dlatego tak ważne jest, aby uważnie przyglądać się swoim reakcjom i odczuciom.
Przyglądając się bliżej źródłom fobii, narzuca się pytanie, dlaczego, pozornie zwyczajne, sytuacje czy obiekty wywołują tak skrajne i jednocześnie bardzo silne reakcje. Aby na nie odpowiedzieć, należy spojrzeć na sprawę szerzej. Duża część naszych obaw i lęków bierze bowiem swój początek z historii ludzkości i w ewolucji. Dla przykładu, strach przed zwierzętami dawał naszym przodkom odpowiednią czujność oraz gotowość do działania w razie wystąpienia zagrożenia. Ponieważ jednak fobie mają często charakter genetyczny, część tego rodzaju dolegliwości możemy odczuwać nawet współcześnie. Jednocześnie źródeł tego rodzaju problemów możemy upatrywać w indywidualnych doświadczeniach czy przeżyciach. Bliskie spotkanie z agresywnym psem czy bolesne badania przeżyte w dzieciństwie mogą w dorosłym życiu wywoływać uzasadnione obawy. Problem pojawia się wówczas, kiedy objawy zyskują charakter przewlekły i tracimy kontrolę nad ich przebiegiem.
Chorzy cierpiący na różnego rodzaju fobie mogą odczuwać liczne trudności w społecznym życiu. Wiele z nich bowiem stanowi integralną część codziennego funkcjonowania i ich całkowite wyeliminowanie byłoby zwyczajnie niemożliwe. Dotyczy to szczególnie fobii społecznych, które zaburzają różne interakcje z ludźmi, na przykład poznawanie nowych osób czy rozmowę z przełożonymi. Kombinacji w tym przypadku może być bardzo wiele, dlatego jest to jedna z fobii trudniejszych do leczenia. Bez względu jednak na konkretne źródło problemu, każdy przypadek analizuje się indywidualnie, aby dopasować najlepszą możliwą terapię.
Leczenie fobii – co należy zrobić?
Należy wiedzieć, że w przypadku schorzeń i dolegliwości natury psychicznej bardzo istotne jest indywidualne podejście. Bez względu na to, z jaką jednostką chorobową mamy do czynienia, pod uwagę musimy wziąć także personalne aspekty oraz oczywisty fakt, że każdy człowiek jest inny. Ma on inne doświadczenia, światopogląd i odczucia. Wszystkie te elementy przekładają się na nasze emocje i przeżywanie najróżniejszych aspektów życia. W razie wystąpienia jakichkolwiek niepokojących objawów, warto jednak niezwłocznie skierować się po specjalistyczną pomoc.
Od psychoterapeutów oczekuje się w dzisiejszych czasach pełnego zaangażowania. Muszą oni również dysponować odpowiednią, najnowszą wiedzą w zakresie największych zagrożeń, które mogą wpływać na stan naszego ducha. Co więcej, powinni oni cały czas poszerzać i aktualizować informacje ze swojej dziedziny. Niezbędne jest także doświadczenie, aby proponować swoim pacjentom fachowe wsparcie. Aby zdobyć ku temu niezbędne narzędzia, warto sprawdzić bieżącą ofertę naszej Szkoły Psychoterapii. To wyjątkowe miejsce, w którym kształcimy nowoczesną kadrę specjalistów, którzy mogą odpowiedzieć na współczesne potrzeby pacjentów.
Fobia i jej leczenie – główne nurty
W przypadku leczenia różnych fobii najczęściej proponuje się chorym terapię poznawczo-behawioralną. W wielu sytuacjach jest to skuteczna metoda, aby dowiedzieć się więcej na swój temat. Pozwala to ponadto ustalić przyczynę naszych lęków i obaw, a następnie podjąć próbę poradzenia sobie z problemem. Niekiedy konieczne jest także włączenie farmakoterapii. Dotyczy to przede wszystkim fobii, które mają większe nasilenie i szczególnie kłopotliwe na co dzień objawy.
W ramach terapii poznawczo-behawioralnej można wyróżnić bardziej szczegółowe metody. Pierwszą z nich jest metoda zanurzenia. W jej toku stawia się pacjenta przed wybranym bodźcem albo inicjuje się warunki, w których może on wyobrazić sobie, że doświadcza on kłopotliwego bodźca. Dzięki temu może skutecznie zmierzyć się z czynnikiem drażniącym. Drugim rozwiązaniem jest metoda modelowania. Zakłada ona możliwość obserwacji osoby, która wchodzi w interakcje z naszym lękiem, chociaż sama nie doświadcza ona objawów chorobowych. Pozwala to na opracowanie własnego sposobu radzenia sobie z problemem. Trzecia z kolei nosi nazwę systematycznej desensytyzacji. Polega ona na stopniowym przygotowywaniu pacjenta na wystawienie na drażniący bodziec. To oswojenie umożliwia przyzwyczajenie się chorego do danego obiektu czy sytuacji, aby mógł na stałe pozbyć się lęku i obaw.
Po więcej szczegółów zapraszamy do naszej Szkoły Psychoterapii. Zapewniamy wykwalifikowaną kadrę oraz doskonałe zaplecze techniczne. Mamy ciekawą ofertę, która obejmuje najpopularniejsze problemy i schorzenia natury psychicznej. Co więcej, posiadamy pozytywną opinię i akredytację Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego.
