Schizofrenia i choroba dwubiegunowa to poważne zaburzenia psychiczne występujące u około 1-3% ludzi na świecie. Bywają jednak ze sobą mylone, co może prowadzić do błędnej diagnozy i niewłaściwego leczenia. Schizofrenia, a choroba afektywna dwubiegunowa, czyli czym się charakteryzują oba zaburzenia i po jakich symptomach można je rozpoznać?
Poniższy artykuł zawiera ogólne informacje na temat chorób psychotycznych i afektywnych. Aby dowiedzieć się więcej, zapisz się do naszej szkoły na przygotowawczy kurs psychoterapii.
Schizofrenia, a choroba afektywna dwubiegunowa. Różnice i charakter schorzenia
Schizofrenia, znana również jako choroba Bleulera, jest powszechnie mylona z dysocjacyjnym zaburzeniem osobowości. Nazwa choroby pochodzi bowiem od greckiego słowa schizein, które oznacza „rozszczepić”. Schizofreniczne rozszczepienie nie polega jednak na podziale tożsamości na odrębne części. Jego podstawą jest psychoza, czyli rozpad percepcji i procesów myślowych. Towarzyszy temu zanik krytycyzmu, przejawiający się niezdolnością do odróżnienia objawów od rzeczywistości.
CHAD to z kolei choroba znana w przeszłości jako cyklofrenia lub psychoza maniakalno-depresyjna. Z tego powodu często kojarzy się ze schizofrenią lub innymi schorzeniami z jej pogranicza. Choć w zaburzeniu dwubiegunowym mogą występować objawy psychotyczne, mają one jednak wyłącznie dodatkowy, okazjonalny charakter. Podstawą choroby są bowiem problemy afektywne, charakteryzujące się naprzemiennymi epizodami obniżonego i podwyższonego nastroju.
Zapadalność
Schizofrenia to choroba ujawniająca się najczęściej u nastolatków i młodych dorosłych. U mężczyzn pierwsze objawy mogą wystąpić już w wieku 15-24 lat. Kobiety zaczynają zaś chorować nieco później, między 25 a 34 rokiem życia. Podobnie prezentuje się zapadalność na dwubiegunowość. Początek symptomów u obu płci przypada bowiem na okres między 20 a 30 rokiem życia.
Przyczyny zaburzeń
Zarówno choroba afektywna dwubiegunowa, jak i schizofrenia, mogą mieć swoje przyczyny w genach. Różnią się jednak prawdopodobieństwem odziedziczenia choroby po obu opiekunach. W przypadku schizofrenii wynosi ono około 40%, przy dwubiegunówce zaś aż 75%. Do innych czynników odpowiedzialnych za rozwój obu zaburzeń należą także zaburzona równowaga układu neuroprzekaźników w mózgu, długotrwały stres i traumatyczne doświadczenia w okresie dzieciństwa.
Za rozwój schizofrenii może ponadto odpowiadać uraz mózgowy w okresie okołoporodowym, wady budowy mózgu czy postępujące procesy neurodegeneracyjne. W przypadku dwubiegunowości naukowcy upatrują zaś jej innych możliwych przyczyn w nieleczonej niedoczynności tarczycy, chorobach somatycznych i zaburzeniach neurologicznych mózgu. Choroba afektywna dwubiegunowa rozwija się także na skutek uzależnień od alkoholu i narkotyków, zaburzeń snu oraz nieprawidłowej pracy enzymów odpowiedzialnych za naprawę struktur DNA.
Schizofrenia, a choroba afektywna dwubiegunowa: objawy
Obraz kliniczny schizofrenii
Choroba Bleulera wyróżnia się charakterystycznym przebiegiem rozpoczynającym się od fazy zwiastunowej. W jej trakcie w zachowaniu pacjenta zachodzą nietypowe dla niego zmiany świadczące o pogorszeniu kondycji psychicznej. Pierwszymi oznakami rozwijającej się schizofrenii są między innymi złe samopoczucie, izolacja społeczna, lęki i natrętne myśli, a także ekscentryczność wyglądu i przekonań. U chorego można także zaobserwować rozkojarzenie mowy, oziębłość emocjonalną i wyraźny spadek sprawności intelektualnej. Powyższe symptomy poprzedzają wystąpienie pierwszego ostrego epizodu zaburzenia.
Do najbardziej rozpoznawalnych objawów schizofrenii należą te o charakterze wytwórczym. Pacjent może doświadczać omamów wizualnych, słuchowych, węchowych i dotykowych, a także tłumaczyć je w urojeniowy i pozbawiony sensu sposób. Typowe dla schizofrenii są także niezgodne z prawdą i logiką przekonania o podłożu paranoicznym, ksobnym lub wielkościowym. Dla przykładu chory może oskarżać rodzinę o spiskowanie przeciwko niemu, upierać się, że reklamy telewizyjne zawierają ukryty przekaz przeznaczony tylko dla niego lub twierdzić, że ma ważną misję do wypełnienia, od której zależą losy świata.
Objawom wytwórczym często towarzyszą symptomy poznawczo-afektywne oraz negatywne, które utrudniają codzienne funkcjonowanie i nawiązywanie relacji z innymi. Pacjent wykazuje wyraźny spadek aktywności, utratę zainteresowań oraz izolację od społeczeństwa. Może także zmagać się ze stanami depresyjnymi, myślami samobójczymi i nadmiernym pobudzeniem psychoruchowym typowym dla manii. Oprócz tego w przebiegu schizofrenii obserwuje się również częste problemy ze skupieniem uwagi oraz zmniejszenie umiejętności przetwarzania i zapamiętywania informacji. Zaburzeniu ulegają też emocje i mowa chorego. Objawia się to zazwyczaj poprzez ograniczoną mimikę twarzy i niedostosowane do sytuacji reakcje, a także nielogiczne wypowiedzi pełne neologizmów, powtórzeń (echolalii) czy zbitków przypadkowych słów (sałatka słowna).
Obraz kliniczny dwubiegunowości
Choroba afektywna dwubiegunowa charakteryzuje się epizodami depresyjnymi, maniakalnymi i hipomaniakalnymi. Występują one na przemian lub jednocześnie w postaci epizodu mieszanego. Każda z powyższych grup posiada unikalny dla siebie zbiór objawów.
Epizody depresyjne wyróżniają się anhedonią, a także uporczywym uczuciem smutku i zmęczenia. Obniżeniu ulega samoocena, koncentracja, libido i apetyt. Pacjent często cierpi z powodu braku motywacji do działania, izoluje się od innych i może mieć trudności w zachowaniu higieny osobistej. Traci również zainteresowanie rzeczami, które dotychczas sprawiały mu radość. Podczas silnych stanów depresyjnych częste są też myśli i próby samobójcze, którym mogą okazjonalnie towarzyszyć objawy psychotyczne. Chory może między innymi słyszeć oskarżające i obwiniające go głosy lub wykazywać urojeniowe przekonania o zbliżającej się tragedii.
Stany maniakalne charakteryzują się z kolei nadmierną aktywnością, gonitwą myśli, słowotokiem i pobudzeniem psychoruchowym. Pacjent odczuwa silną potrzebę działania i realizacji wielu planów naraz, a także posiada nierealistyczną wiarę we własne możliwości. Zaniedbuje również odpoczynek i właściwe odżywianie. Objawom nierzadko towarzyszą urojenia i omamy o treści wielkościowej lub paranoidalnej. W konsekwencji chory traktuje innych z wyższością, przeświadczony o swej nieomylności i wpływie na losy świata.
Podczas epizodów maniakalnych dochodzi też do wyostrzenia zmysłów i utraty stabilności emocjonalnej. Pacjent staje się bardzo drażliwy, a jego nastrój błyskawicznie przeskakuje pomiędzy ekstremami. Oprócz tego chory podejmuje również ważne decyzje życiowe pod wpływem impulsu i nie potrafi krytycznie ocenić ich konsekwencji. W efekcie może nadużywać alkoholu, angażować się w przypadkowe relacje seksualne, nagle rezygnować z pracy czy wydawać zbyt dużo pieniędzy.
Epizody hipomaniakalne obrazem klinicznym przypominają zaś stany łagodnej manii. Pacjenci wykazują się lekkomyślnym zachowaniem, potrzebą działania i dużą kreatywnością. Odczuwają także mniejszą potrzebę odpoczynku. Dwubiegunowość hipomaniakalną można też rozpoznać po wyraźnej poprawie ogólnego samopoczucia i zwiększonej świadomości zaburzenia. Chory posiada większą kontrolę nad swoim postępowaniem i jest w stanie krytycznie przyjrzeć się podejmowanym decyzjom.
Rozpoznanie zaburzeń
Różnice między schizofrenią a CHAD: diagnoza
Zarówno schizofrenia, jak i dwubiegunówka mogą prezentować się inaczej u każdego pacjenta. Są także często mylone z innymi zaburzeniami psychicznymi i somatycznymi, co utrudnia prawidłowe rozpoznanie. Przeszkodą w diagnozie jest również fakt, że wielu chorych nie dostrzega swoich objawów lub je bagatelizuje, uznając je za coś normalnego i niewymagającego leczenia. W efekcie wielu chorych otrzymuje pomoc dopiero po kilku latach od pojawienia się pierwszych oznak zaburzeń.
Obie choroby wymagają konsultacji z lekarzem psychiatrą w celu poprawy jakości życia i zmniejszenia symptomów. Specjalista przeprowadzi wywiad z pacjentem i jego rodziną, a także skieruje chorego na dodatkowe badania laboratoryjne, neuroobrazowe i psychologiczne w celu wykluczenia innych problemów zdrowotnych. W sposób podobny do schizofrenii może objawiać się między innymi zaburzenie schizoafektywne, borelioza, hipoglikemia, zapalenie mózgu czy zaburzenia elektrolitowe. Przy chorobie dwubiegunowej należy zaś sprawdzić, czy pacjent nie cierpi na nadczynność tarczycy, guzy mózgu, zaburzenia osobowości, ADHD czy depresję.
Schizofrenia, a choroba afektywna dwubiegunowa – rokowanie i leczenie
Przyjmuje się, że u około 20% chorych na schizofrenię występuje tylko jeden epizod psychotyczny wymagający leczenia. U pozostałych pacjentów symptomy pozytywne stopniowo narastają lub pojawiają się na przemian z okresami remisji i objawami negatywnymi. Schizofrenia wiąże się też z 10% ryzykiem popełnienia samobójstwa. Może również współwystępować z rozmaitymi zaburzeniami o naturze somatycznej, takimi jak choroby układu krążenia czy cukrzyca.
Leczenie choroby nierzadko trwa przez kilka lub kilkanaście lat. W cięższych przypadkach może być konieczne do końca życia. Pacjentom przepisuje się najczęściej leki przeciwpsychotyczne i stabilizatory nastroju, a także dodatkowe medykamenty zmniejszające ich skutki uboczne. Ostrzejszy przebieg choroby może zaś wymagać hospitalizacji w szpitalu psychiatrycznym. Ponadto schizofrenicy zyskują również na regularnych wizytach u psychologa, relaksacji, rehabilitacji psychospołecznej i psychoedukacji. Systematyczna terapia ułatwia codzienne funkcjonowanie i utrzymywanie prawidłowych relacji z najbliższymi.
Choroba afektywna dwubiegunowa, w przeciwieństwie do schizofrenii, charakteryzuje się zaś najczęściej dożywotnim przebiegiem i nieprzewidywalną długością poszczególnych epizodów. Z tego powodu pacjenci cierpiący na to zaburzenie wymagają stałej opieki lekarskiej. Jej brak może prowadzić do poważnych problemów finansowych, rodzinnych i zawodowych.
Dwubiegunówka to choroba, której nie da się obecnie całkowicie wyleczyć. Można jedynie dążyć do remisji i osłabienia objawów na tyle, by poprawić warunki życia chorego. Farmakoterapia w czasie depresji polega na przyjmowaniu nowoczesnych leków normotymicznych stabilizujących nastrój. Podczas cyklów manicznych stosuje się natomiast neuroleptyki oraz środki przeciwpsychotyczne. W przypadku gwałtownych zmian samopoczucia oraz epizodów mieszanych przepisuje się zaś różnorodne kombinacje powyższych medykamentów.
W leczeniu dwubiegunowości pomaga również terapia elektrowstrząsowa oraz wizyty w szpitalu psychiatrycznym. Rozwiązania te stosuje się najczęściej, gdy przyjmowanie leków nie daje rezultatów, a chory stanowi zagrożenie dla siebie i innych. Ponadto osoby cierpiące na dwubiegunówkę powinny także regularnie uczęszczać na terapię i psychoedukację. Dzięki temu pacjent i jego najbliżsi nauczą się rozpoznawać symptomy w czasie rzeczywistym, co poprawi jakość życia i relacje społeczne.
Prawidłowa diagnoza to klucz do dobrego zdrowia
Choroba afektywna dwubiegunowa i schizofrenia to często mylone ze sobą przypadłości. Pomimo występujących między nimi podobieństw posiadają różne obrazy kliniczne, wymagające określonego typu leczenia. Z tego powodu objawy zaburzeń należy obowiązkowo skonsultować ze specjalistą.
Powyższy artykuł to ogólny zbiór informacji na temat chorób psychotycznych i afektywnych. Jeśli interesuje Cię psychoterapia to kurs przygotowawczy umożliwi Ci uzyskanie kwalifikacji potrzebnych do pracy w zawodzie terapeuty. Skontaktuj się z nami, aby dowiedzieć się więcej. Nasza szkoła psychoterapii posiada atest Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego.
