Nerwica natręctw

Nerwica natręctw jest chorobą psychiczną i, nieleczona, może prowadzić do poważnej izolacji społecznej oraz znacznych trudności, a nawet do niemożności wykonywania codziennych zadań przez osobę chorą.

Nerwica natręctw to przede wszystkim zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne (w skrócie OCD). Jest to przewlekłe zaburzenie psychiczne charakteryzujące się głównie nawracającymi, niechcianymi myślami (obsesjami) i przymusem wykonywania określonych czynności (kompulsjami) w celu redukcji lęku. Specjaliści twierdzą, że dotyka ona ok. 2,0–2,5% populacji. Jednak zachowania charakterystyczne dla OCD można zauważyć nawet u 90% ludzi. Istotą tego problemu jest występowanie u osoby chorej określonych zachowań, którym towarzyszy lęk lub natrętne myśli. Osoby z tą chorobą mają trudności w codziennym funkcjonowaniu. Obsesje bywają naprawdę przytłaczające. Jedynym sposobem, w jaki chory może złagodzić natrętne myśli, jest powtarzanie pewnych czynności, dopóki napięcie nie opadnie. Warto podkreślić, że myśli i zachowania są przez osobę chorą postrzegane jako nielogiczne, wstydliwe i niechciane. A to sprawia jej duży dyskomfort psychiczny.

Jak rozpoznać, czy mają nerwicę natręctw?

U każdego pacjenta choroba ta może mieć różny przebieg, jednak wszyscy ci chorzy doświadczają natrętnych myśli, które nie dają spokoju. Wykonują też rytualne czynności, które mają rozładować emocje. Należy pamiętać, że w przeciwieństwie do psychozy nerwicę natręctw charakteryzuje realistyczne myślenie. Osoba chora zdaje sobie zatem sprawę z tego, że wykonywane przez nią czynności są irracjonalne. Niemniej jednak, jeśli ich nie wykona, narasta w niej niepokój i napięcie. O zaburzeniach obsesyjno-kompulsyjnych mówi się wtedy, gdy objawy nasilają się do tego stopnia, że upośledzają prawidłowe funkcjonowanie i pochłaniają więcej niż godzinę dziennie.

Już na początku warto zaznaczyć, że niniejszy artykuł ma charakter ogólny i orientacyjny. Wiedza potrzebna do tego, by skutecznie pomagać małym i dużym pacjentom żyć z tą chorobą, musi być rozległa i stale pogłębiana. Jeśli chcesz zostać psychoterapeutą o szerokim zakresie wiedzy dotyczącej tej i innych chorób psychicznych oraz sposobów ich leczenia – zapraszamy na stronę Szkoły Psychoterapii Vis Salutis. Tutaj znajdziesz kursy przygotowawcze do certyfikacji PTP (Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego).

W Polsce działa kilka takich szkół i fundacji. Jedną z nich jest Fundacja Vis Salutis w Łodzi, która wprawdzie nie prowadzi samodzielnie certyfikacji, ale prowadzi szkołę psychoterapii posiadającą atestację Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (PTP). Słuchacze tej szkoły mają prawo ubiegać się o certyfikat PTP po spełnieniu wymogów merytorycznych.

Przyczyny nerwicy natręctw – zarys ogólny

Specjaliści z dziedziny psychiatrii twierdzą, że przyczyny rozwoju nerwicy natręctw są złożone i nie zostały do końca poznane. Wskazują oni na współdziałanie kilku czynników.

Jednym z badanych obszarów są czynniki biologiczne. Uważa się, że ryzyko wystąpienia choroby jest wyższe, gdy wśród bliskich krewnych zdarzały się już przypadki nerwicy natręctw. Istotne mogą być również nieprawidłowości w budowie i funkcjonowaniu mózgu. Szczególnie w obszarach odpowiedzialnych za kontrolowanie impulsów i przetwarzanie emocji, takich jak kora oczodołowo-czołowa, jądro ogoniaste i wzgórze. Te części mózgu tworzą swoisty obwód, którego nadaktywność może prowadzić do pojawiania się natrętnych myśli.

Ważną rolę odgrywają też neuroprzekaźniki – substancje chemiczne przekazujące sygnały między komórkami nerwowymi. W kontekście nerwicy natręctw najwięcej uwagi poświęca się serotoninie, która odpowiada m.in. za regulację nastroju, lęku i impulsów. Zmieniona aktywność neuroprzekaźników, zwłaszcza serotoniny, jest uważana za jedną z kluczowych przyczyn OCD. Niektóre leki działające na serotoninę – takie jak inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) – są skuteczne w leczeniu nerwicy natręctw.

Równie istotne są czynniki psychologiczne i środowiskowe. Trudne doświadczenia życiowe, takie jak przewlekły stres czy przeżyta trauma, mogą stać się przyczyną rozwoju choroby. Obszary mózgu, takie jak jądra migdałowate czy jądra prążkowane, które odgrywają kluczową rolę w przetwarzaniu emocji i zachowań, mogą funkcjonować inaczej u osób z OCD.

Główne przyczyny nerwicy natręctw

Specjaliści, w tym psychiatrzy, uważają, że wśród głównych przyczyn zachowań obsesyjno-kompulsyjnych znajdują się:

niedobór serotoniny,
trauma po przykrych doświadczeniach z przeszłości (w tym trudne dzieciństwo),
trauma po stracie bliskiej osoby,
strach związany z trudnym psychicznie wydarzeniem, np. wypadkiem samochodowym, aktem wykorzystania seksualnego lub napadem,
szybkie tempo życia, natłok obowiązków i presja związana z dotrzymywaniem terminów,
poczucie niespełnienia i niedowartościowania prowadzące do obniżonej samooceny.

Nerwica natręctw – objawy początkowe

Nerwica natręctw – objawy początkowe – często wiążą się z natrętnymi myślami o charakterze agresywnym, religijnym lub obscenicznym, a także z chorobliwą obawą przed zabrudzeniem lub zakażeniem.

Należą do nich:

obsesje, czyli uporczywe obawy, np. o bezpieczeństwo bliskich, obsesyjna potrzeba symetrii i porządku, myśli bluźniercze,
kompulsje (czynności przymusowe), takie jak mycie rąk, wielokrotne sprawdzanie (drzwi, gazu), liczenie, porządkowanie przedmiotów, a także czynności umysłowe, np. modlitwa.

Wśród rodzajów natręctw wyróżnia się m.in. nerwicę natręctw myślowych i ruchowych, a także specyficzne postacie, takie jak trichotillomania (wyrywanie włosów) czy dysmorfofobia. Dysmorfofobia, zwana też cielesnym zaburzeniem dysmorficznym (BDD), polega na obsesyjnym skupianiu się na wyimaginowanych lub znikomych defektach własnego wyglądu. Osoba nią dotknięta postrzega siebie jako brzydką lub zdeformowaną. To wywołuje silny lęk i prowadzi do zachowań kompulsyjnych, np. częstego przeglądania się w lustrze czy unikania ludzi.

Nerwica natręctw – główne objawy

Nerwica natręctw jest zaburzeniem o charakterze przewlekłym. W jej przebiegu występują okresy zaostrzenia oraz remisji – wówczas chory czuje się na tyle dobrze, że nie odnotowuje żadnych zaburzeń. Warto jednak podkreślić, że chociaż istnieje grupa objawów, które mogą świadczyć o zaburzeniach obsesyjno-kompulsyjnych, stale pojawiają się nowe symptomy kreowane przez ludzki umysł.

Do głównych i najczęstszych objawów OCD u dorosłych należą:

Obsesje (natrętne myśli):

lęk przed zakażeniem lub brudem – obsesyjna obawa przed zarazkami, wirusami lub substancjami toksycznymi,
podejrzliwość i niepewność objawiające się ciągłym sprawdzaniem, czy zamknęło się drzwi albo wyłączyło żelazko, gaz lub wodę,
myśli agresywne lub seksualne – niechciane, przerażające obrazy krzywdzenia siebie lub bliskich,
potrzeba symetrii i porządku – silny dyskomfort, gdy przedmioty nie są ułożone idealnie,
ruminacje, czyli ciągłe, obsesyjne myślenie o jednym temacie,
aichmofobia – lęk przed ostrymi przedmiotami,
bakcylofobia – lęk przed kontaktem z drobnoustrojami,
mizofobia – lęk przed brudem i przymus ciągłego sprzątania.

Kompulsje (czynności przymusowe):

rytuały mycia – długotrwałe, częste mycie rąk i kąpiele,
sprawdzanie – wielokrotne upewnianie się, że zamki są zamknięte, a urządzenia wyłączone,
układanie i organizowanie – obsesyjne porządkowanie przedmiotów w określonej kolejności,
liczenie – powtarzanie czynności określoną liczbę razy,
prośby o uspokojenie – wielokrotne pytanie partnera lub rodziny o to samo, by zredukować lęk.

Nerwica natręctw u dzieci

Nerwica natręctw dotyka nie tylko dorosłych, ale i dzieci. Kompulsje mogą pojawić się już w wieku przedszkolnym. U dzieci zaburzenie ma nieco inny przebieg – nie obserwuje się u nich tak wyraźnych obsesyjnych myśli czy wyobrażeń. Warto wiedzieć, że aż 40% dzieci borykających się z nerwicą natręctw w dzieciństwie zmaga się z nią również w dorosłości.

Jeżeli u dziecka pojawią się powyższe objawy, rodzice powinni szybko zareagować i zgłosić się do specjalisty po poradę dotyczącą postępowania z chorym dzieckiem. Pomoże to zarówno dziecku w codziennym funkcjonowaniu, jak i całej rodzinie. Najlepsze rezultaty przynosi dotychczas terapia poznawczo-behawioralna (CBT). Jej zadaniem jest eksponowanie dziecka na sytuacje wzbudzające niepokój, a następnie powstrzymywanie go od natrętnych zachowań. U starszych dzieci i młodzieży często wdraża się terapię poznawczą. Jej celem jest nauczenie jeszcze młodego pacjenta coraz większej kontroli nad własnymi myślami i powstrzymywania się od pewnych zachowań. W przypadku zdiagnozowania nerwicy natręctw warto też podjąć terapię rodzinną. Podczas niej rodzice uczą się, jak postępować z chorym dzieckiem, i próbują zrozumieć mechanizmy, które nim kierują. Farmakoterapii u dzieci zasadniczo się nie zaleca. Psychiatra dziecięcy może ją włączyć dopiero wtedy, gdy terapia psychologiczna nie przynosi oczekiwanych rezultatów.

Diagnostyka oraz leczenie zaburzeń OCD

Nerwicę natręctw (OCD – Obsessive-Compulsive Disorder) diagnozuje psychiatra na podstawie szczegółowego wywiadu z pacjentem. Często korzysta też z opinii psychologa diagnosty lub diagnosty klinicznego. Specjalista ocenia obecność, charakter i nasilenie obsesji oraz kompulsji. Kluczowe jest stwierdzenie, czy objawy zajmują znaczną ilość czasu – np. więcej niż godzinę dziennie – i czy powodują istotne cierpienie psychiczne lub w znaczący sposób zakłócają codzienne funkcjonowanie w sferze zawodowej, społecznej czy rodzinnej. Diagnoza opiera się na kryteriach zawartych w międzynarodowych klasyfikacjach, takich jak DSM-5 lub ICD-11. Ważne jest też wykluczenie innych zaburzeń psychicznych oraz przyczyn somatycznych, które mogłyby dawać podobne objawy.

Podstawą leczenia zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych jest połączenie psychoterapii i farmakoterapii. Za najskuteczniejszą metodę terapeutyczną uważa się psychoterapię poznawczo-behawioralną (CBT), a szczególnie technikę zwaną ekspozycją i powstrzymaniem reakcji (ERP). Polega ona na stopniowym i kontrolowanym konfrontowaniu się z sytuacją lub myślą wywołującą lęk (ekspozycja) przy jednoczesnym powstrzymaniu się od wykonania rytualnej czynności (powstrzymanie reakcji). Mózg chorego uczy się w ten sposób, że lęk mija samoistnie – bez uciekania się do kompulsji. Proces ten jest trudny, ale prowadzony przez doświadczonych specjalistów – psychiatrów, psychologów i psychoterapeutów – przynosi bardzo dobre wyniki.

Podsumowanie

Na podstawie przedstawionych aspektów nerwicy natręctw można stwierdzić, że – podobnie jak wiele innych zaburzeń psychicznych – ma ona złożoną etiologię, łączącą aspekty biologiczne, psychologiczne i środowiskowe. Zrozumienie głównych czynników ryzyka i przyczyn tego zaburzenia może pomóc osobom cierpiącym na OCD oraz ich bliskim lepiej pojąć, co stało się przyczyną tych doświadczeń, i wybrać najbardziej odpowiednie podejście terapeutyczne i farmakologiczne.

Na zakończenie warto jeszcze raz podkreślić, że treść tego artykułu ma charakter ogólny. Pozwala zapoznać się z głównymi aspektami nerwicy natręctw, ale nie zastępuje wiedzy specjalistycznej. Dlatego też osoby, które chcą zostać psychoterapeutami i kompleksowo poznać najpopularniejsze nurty terapeutyczne, zapraszamy na stronę Szkoły Psychoterapii Vis Salutis, gdzie znajdziesz szczegółowe informacje o kursach przygotowawczych do certyfikacji PTP.