Współcześnie dzieci coraz częściej czują się przytłoczone obowiązkami i presją ze strony rówieśników, nauczycieli czy rodziny. W efekcie nie radzą sobie ze stresem, co może prowadzić do rozwoju fobii i ataków paniki. Szacuje się, że z powodu zaburzeń lękowych cierpi aż 20% dzieci w różnym wieku. Po czym rozpoznać, że pociecha potrzebuje specjalistycznej pomocy? Jakie objawy ma nerwica u dzieci i jak przebiega jej leczenie?
Poniższy artykuł zawiera zbiór podstawowych informacji na temat zaburzeń o podłożu nerwicowym. Aby dowiedzieć się więcej, a także poznać różnorodne rodzaje leczenia, zapisz się do naszej szkoły na kurs psychoterapii.
Czym jest nerwica u dzieci objawy i jakie są jej najczęstsze przyczyny?
O nerwicy można mówić w sytuacji, gdy dziecko zmaga się z epizodami nawracającego niepokoju i związanych z nim objawów somatycznych. Lęk często utrudnia codzienne funkcjonowanie i sprawia, że pociecha zaczyna unikać wszelkich stresujących bodźców. Warto nadmienić, że nerwica u dzieci i objawy nie są tożsame ze zwykłym strachem, odczuwanym od czasu do czasu przez każdego człowieka. To patologiczny stan, który może utrzymywać się miesiącami i latami. Nieleczony prowadzi zaś do rozwoju depresji, różnorodnych uzależnień i innych problemów natury psychicznej.
Co odpowiada za powstawanie nerwicy? Do najczęściej wymienianych przez specjalistów przyczyn należą czynniki genetyczne. Zaburzenia lękowe mogą powszechnie występować w rodzinie i być dziedziczone po opiekunach. Duże znaczenie ma także praca układu neuroprzekaźników i układu nerwowego oraz budowa mózgowia. Występujące w tych obszarach biologiczne anomalie często bowiem idą w parze z trudnościami w radzeniu sobie ze stresem.
Zaburzenia lękowe tworzą się też w odpowiedzi na niewłaściwy sposób wychowywania. Dla przykładu dzieci zbyt wymagających rodziców częściej wykazują tendencje do zamartwiania się swoimi niedociągnięciami, porażkami czy krytyką. Nadopiekuńczość i wyręczanie pociechy we wszystkich obowiązkach mogą zaś prowadzić do niesamodzielności i ciągłego strachu przed zagrożeniami płynącymi ze świata.
Za nerwicą u dzieci kryją się też nierzadko traumatyczne doświadczenia, brak akceptacji ze strony rówieśników, śmierć kogoś bliskiego lub przemoc w rodzinie. Dziecko pozbawione odpowiedniego wsparcia może nie poradzić sobie z silnymi stresorami i wykształcić niewłaściwe mechanizmy radzenia sobie z nagromadzonym psychologicznym napięciem. Uciążliwe stany lękowe bywają także rezultatem aleksytymii, czyli niewykształconej umiejętności rozpoznawania emocji i ich komunikowania. Nie bez znaczenia są też wszelkie pozornie nieszkodliwe zmiany w codziennym życiu pociechy, takie jak przeprowadzki lub pójście do nowej szkoły. Z tego powodu warto bacznie obserwować reakcje dziecka, aby mieć pewność, że dobrze odnajduje się ono w nieznanym dla siebie otoczeniu.
Zapisz się na nasz psychoterapia kurs przygotowujący do certyfikacji PTP, aby uzyskać więcej informacji. Nasza szkoła psychoterapii posiada atest Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego.
Nerwica u dzieci objawy i rodzaje
Nerwice ruchowe
Po czym rozpoznać, że pociecha nie radzi sobie z niepokojem? Jednym z pierwszych sygnałów, które powinny zwrócić uwagę rodzica, są negatywne reakcje o sile nieproporcjonalnej do wywołujących je sytuacji. Dziecko może zacząć płakać, dostać ataku paniki lub odpowiedzieć furią na każdy, nawet najmniejszy stresujący bodziec. Gwałtowne wybuchy emocji tego typu są często niezrozumiałe dla opiekunów i bagatelizowane, przez co maluch nie czuje się bezpieczny i wysłuchany. W efekcie objawy mogą ulec nasileniu i prowadzić do rozwoju poważniejszych zaburzeń.
Wśród problemów natury lękowej wyróżniają się nerwice ruchowe. Cierpiące na nie dzieci podświadomie wykształcają specyficzne, a czasem także szkodliwe nawyki, które pomagają im rozładować napięcie odczuwane w stresujących sytuacjach. Dla przykładu pociecha może zacząć wyrywać sobie włosy, obgryzać paznokcie lub rozdrapywać skórę na palcach. Nagromadzony lęk często również daje o sobie znać poprzez niespokojny sen. Dziecko rzuca się wtedy w łóżku, budzi się z krzykiem i wykazuje trudności w ponownym zasypianiu. Nadmierny stres może też znacząco obciążać układ nerwowy. W takim przypadku maluch reaguje na stresujące sytuacje różnorodnymi tikami, a nawet groźnie wyglądającymi drgawkami.
Nerwice wegetatywne
Nerwice wegetatywne, zwane również somatycznymi lub narządowymi, to zaburzenia lękowe, które dotykają umysł pociechy i cały jej organizm. Zmagające się z tym problemem dzieci często skarżą się na różnorodne objawy natury fizycznej, pojawiające się w reakcji na stresujące czynniki. Do sygnałów świadczących o nerwicy wegetatywnej należą między innymi różne bóle o niewyjaśnionym pochodzeniu, chroniczne zmęczenie, kołatanie serca lub mdłości i wymioty. Może także wystąpić drżenie kończyn, zimne i ciepłe poty oraz duszności. U najmłodszych maluchów obserwuje się zaś mimowolne moczenie i zanieczyszczanie kałem.
Objawom fizycznym powszechnie towarzyszy apatia, brak koncentracji oraz niestabilny nastrój, w którym dominują rozdrażnienie, gniew, pobudzenie i niepokój. Nerwice wegetatywne są zwykle późno rozpoznawane i utrwalają się, co utrudnia ich leczenie. Wielu rodziców bagatelizuje bowiem ich symptomy, myśląc, że dziecko kłamie i symuluje chorobę.
Nerwice wieloobjawowe
Ostatnią kategorią zaburzeń lękowych są nerwice wieloobjawowe o złożonym przebiegu. Często łączą w sobie objawy psychologiczne, ruchowe i somatyczne, przez co obciążają organizm i przeszkadzają dziecku w codziennym funkcjonowaniu.
Lęk separacyjny
U najmłodszych pociech często diagnozuje się lęk separacyjny. Objawia się on płaczem, strachem, irytacją i innymi silnymi reakcjami w momencie każdego, nawet najkrótszego rozstania z opiekunami. Symptomy idą w parze z różnymi objawami somatycznymi, niechęcią do wychodzenia z domu oraz wielokrotnymi próbami zatrzymania przy sobie rodziców. Warto pamiętać, że lęk separacyjny to całkowicie naturalne zjawisko u dzieci w wieku od 3 do 5 lat. Starsze pociechy w wieku szkolnym, które cierpią na to zaburzenie, wymagają jednak pomocy specjalisty.
Nerwica u dzieci – konwersyjna, objawy
Podstawową cechą nerwicy konwersyjnej jest przemiana odczuwanych emocji w wegetatywne objawy. Do częstych symptomów tego schorzenia należy dysocjacja, czyli brak równowagi między tożsamością, wspomnieniami i postrzeganiem rzeczywistości. Owo zjawisko ma często miejsce podczas wysoce traumatycznych wydarzeń, z którymi dziecko nie jest w stanie samodzielnie się uporać.
Pociechy, które zetknęły się z przemocą lub poważnymi wypadkami, mogą znajdować się w stanie głębokiego szoku i osłupienia. Częste są również różnego rodzaju amnezje i fugi dysocjacyjne, podczas których mózg dla bezpieczeństwa usuwa przykre wspomnienia i tworzy tymczasową nową tożsamość. W ten sposób chroni umysł przed negatywnymi psychologicznymi skutkami traumy. Oprócz tego dziecko może także doświadczać stałego uczucia derealizacji, polegającej na postrzeganiu świata jako sztucznego, dwuwymiarowego lub nierzeczywistego. Typowa jest też depersonalizacja, która często objawia się pod postacią wrażenia obcości własnego ciała.
Nerwica konwersyjna zazwyczaj ma krótki przebieg i stopniowo ustępuje, gdy dziecko uspokaja się po traumatycznych przeżyciach. W przypadku wieloletniej i powtarzającej się przemocy symptomy mogą jednak ulec utrwaleniu i przekształcić się w poważniejsze zaburzenia dysocjacyjne. Do często powstających w ten sposób problemów o podłożu lękowym należą między innymi zespół stresu pourazowego PTSD oraz jego złożona odmiana C-PTSD. Objawiają się one między innymi poprzez niestabilny obraz samego siebie i innych ludzi, ataki paniki czy flashbacki przypominające o przeżytej traumie. Jeśli systematyczna przemoc miała miejsce, zanim dziecko ukończyło 8 lub 9 lat, może także dojść do rozwoju dysocjacyjnych zaburzeń osobowości DID lub OSDD. W ich przebiegu tożsamość ulega rozbiciu na oddzielone amnezją części, które posiadają własną płeć, wiek, charakter i upodobania.
Nerwica histeryczna
Histeria to słowo o negatywnym wydźwięku, kojarzone z bagatelizowaniem i demonizowaniem objawów chorobowych. Z tego powodu nie jest już używane przez wielu specjalistów. Pomimo to niektórzy rodzice często każą dzieciom „przestać histeryzować” w nadziei, że dzięki temu szybciej się one uspokoją w stresujących sytuacjach. Histeria i lęk nie są jednak tożsamymi pojęciami, co doskonale obrazuje nerwica histeryczna.
Zaburzenie powstaje na skutek przeciążenia organizmu długotrwałym stresem. Do częstych objawów należy kołatanie serca i duszności, a także różnorodne anomalie ze strony układów odpowiedzialnych za ruch i postrzeganie zmysłowe. Dziecko może doświadczać między innymi przejściowej ślepoty, niedowładu ciała lub utraty mowy. Częsty jest również stupor, polegający na całkowitym znieruchomieniu i braku komunikacji przy zachowaniu pełnej świadomości. Uwagę opiekunów powinna także zwrócić nagła utrata panowania nad sobą oraz towarzyszący jej łuk histeryczny, czyli nienaturalne wygięcie ciała. Powyższe sygnały należy jak najszybciej skonsultować ze specjalistą.
Nerwica lękowa
Nerwica lękowa, zwana również lękiem uogólnionym, objawia się codziennym odczuwaniem strachu o niskiej sile natężenia. Nieleczona może utrzymywać się przez wiele miesięcy, a nawet lat. Cierpiące na to zaburzenie dziecko każdego dnia zmaga się z uciążliwym stresem, wywołanym kontaktami z innymi, ocenami w szkole czy innymi czynnikami środowiskowymi. Do symptomów nerwicy lękowej należą również problemy z zasypianiem, irytacja czy trudności w zachowaniu koncentracji.
Fobie specyficzne
Lęki specyficzne to zespół objawów pojawiający się podczas bezpośredniego zetknięcia z pojedynczym stresorem. Bodźcem wyzwalającym strach są zwykle przedmioty, zwierzęta czy konkretne sytuacje. Zaburzenie często objawia się wybuchami złości, paniką, płaczem oraz uporczywym unikaniem stresujących czynników. Dla przykładu, dzieci cierpiące na arachnofobię mogą reagować krzykiem na widok pająka i natychmiast uciekać do innego pokoju.
Wśród lęków specyficznych wyróżnia się fobia szkolna, zwana także skolinofobią. Dotknięte nią pociechy odczuwają silny strach przed kontaktem z rówieśnikami, krytyką nauczycieli, ocenianiem czy sprawdzianami. Mogą także zamykać się w sobie, izolować się od innych i wykazywać trudności komunikacyjne. Nierzadko pojawiają się również objawy narządowe, takie jak mdłości, zawroty głowy czy ciągłe zmęczenie. Powyższe symptomy sprawiają, że dziecko unika pójścia do szkoły i szuka sposobów, by pozostać w domu. Nieleczona fobia szkolna często ulega nasileniu. Może także prowadzić do rozwoju dodatkowych zaburzeń lękowych czy strachu przed pójściem do pracy w dorosłym życiu.
Strach przed szkołą często idzie w parze z fobią społeczną. Charakteryzuje się ona lękiem przed krytyką i odrzuceniem, prowadzącym do nadmiernego perfekcjonizmu i unikania kontaktów z innymi. Przestraszone dziecko może nie być w stanie samo pójść do sklepu czy poprosić kogoś o pomoc. Często ćwiczy także nerwowo słowa, które ma powiedzieć, aby mieć pewność, że nie popełni żadnego błędu. Do innych objawów fobii społecznej należy również brak kontaktu wzrokowego, rumieniec na twarzy lub drżenie mięśni. Mogą też wystąpić mdłości, zaburzenia płynności mowy czy mutyzm wybiórczy.
Neurastenia
Dziecko jest ciągle zmęczone i nie ma na nic siły? Przyczyną może być neurastenia. Zaburzenie powstaje w wyniku nieustannego kontaktu z różnymi stresującymi bodźcami. W efekcie obciąża organizm i prowadzi do wypalenia, odbierając dziecku motywację i energię.
Neurastenia dzieli się na trzy rodzaje. Pierwszy z nich to typ hipersteniczny, wyróżniający się ciągłym rozdrażnieniem, nadwrażliwością na światło czy hałas oraz wybuchami złości z powodu drobiazgów. Pociecha może podejmować próby rozładowania gwałtownych emocji poprzez rzucanie przedmiotami czy trzaskanie drzwiami. Drugi to neurastenia hiposteniczna, objawiająca się ospałością, lękiem, spowolnionym myśleniem i niższą sprawnością fizyczną. Pociecha często zmaga się wtedy z brakiem koncentracji i wykazuje znaczny spadek kreatywności. Trzecim podtypem jest zaś neurastenia asteniczna. Charakteryzuje się ona szybkim męczeniem się oraz brakiem motywacji.
Objawom neurastenii często towarzyszy nieufność wobec ludzi i świata, a także krytyczne i pesymistyczne myślenie. Ponadto dziecko może również wykazywać skłonności do hipochondrii. Częste występują także różnorodne objawy wegetatywne. Do najczęstszych należą zaburzenia snu, bóle mięśni czy zawroty głowy.
Nerwica natręctw
Ostatnią kategorią zaburzeń lękowych u dzieci jest nerwica natręctw, znana także jako OCD. Jednym z podstawowych objawów tego zaburzenia są obsesje lękowe pod postacią natrętnych myśli. Dotyczą one zwykle bezpieczeństwa najbliższych, czystości, religii, seksu czy kontroli. Obsesje idą w parze z różnorodnymi kompulsjami. Pod tym pojęciem rozumie się działania, które dziecko wykonuje, by usunąć natrętne myśli i zapobiec możliwym katastrofom.
Warto nadmienić, że kompulsje często mają rytualistyczny charakter, a także są niezrozumiałe, dziwaczne i irracjonalne dla otoczenia. Dla przykładu dziecko, które panicznie boi się, że straci opiekunów w wypadku samochodowym, może podejmować próby ochrony najbliższych poprzez trzykrotne pukanie w ścianę każdego dnia. Nerwica natręctw to zaburzenie, które znacząco utrudnia codzienne funkcjonowanie. Obsesje i kompulsje pochłaniają bowiem wiele czasu, a także stanowią ogromne obciążenie dla ciała i psychiki.
Nerwica u dzieci: leczenie
Zaburzenia lękowe to schorzenia wymagające złożenia wizyty u specjalisty. Wykwalifikowany psychoterapeuta dziecięcy porozmawia z dzieckiem i jego opiekunami, a także sprawdzi, co konkretnie wywołuje uczucie lęku. Na tej podstawie wystawi właściwą diagnozę i zaproponuje sposób leczenia. W razie wystąpienia potrzeby lekarz może także zarekomendować wykonanie dodatkowych badań. Pozwoli to na wykluczenie innych problemów zdrowotnych, takich jak zaburzenia hormonalne, padaczka czy uszkodzenia mózgu.
Leczenie nerwic u dzieci polega często na zmianie trybu życia oraz edukowaniu rodziców, jak mogą wspierać pociechę w stresujących chwilach. Dobre rezultaty daje także psychoterapia, relaksacja oraz trening umiejętności interpersonalnych. W przypadku starszych dzieci pomocne są również leki uspokajające. Nie powinny one jednak zastępować fachowej terapii.
Nerwica u dzieci: podsumowanie
Zaburzenia lękowe u dzieci to problem, którego nie należy bagatelizować. Nieleczony może bowiem obniżyć jakość życia i prowadzić do rozwoju innych poważnych schorzeń. Z tego powodu warto skonsultować ze specjalistą wszelkie objawy wskazujące na nerwicę. Dzięki temu pociecha szybciej osiągnie równowagę psychiczną i z odwagą wkroczy w dorosłość.
Powyższy artykuł to ogólny opis zaburzeń lękowych u dzieci. Zapisz się na nasz psychoterapia kurs przygotowujący do certyfikacji PTP, aby uzyskać więcej informacji. Nasza szkoła psychoterapii posiada atest Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego.
